In januari 1995 verhuisde ik voor twee en een half jaar naar Finland. Ik nam de trein en niet het vliegtuig, om vier redenen: veel mooier, beter voor het milieu, een 'enkele reis' was met het vliegtuig niet mogelijk, en in de trein kan veel meer bagage mee.
Ik vertrek. In Helsinki mag mijn volbeladen fiets gratis mee in de bus naar het station. In de trein naar Turku gaat hij in de bagagewagon, tegen betaling van €6,70. Op de boot naar Stockholm mag hij gratis bij de auto's staan.
Zwetend, 08:00, kom ik daar aan het loket:
Even later, als ik ben bijgekomen:
Uiteindelijk kom ik op de boot, maar wel pas om 09:00, waardoor ik in Kopenhagen de aansluiting mis, waardoor ik nóg een halve dag later thuis ben: de volgende ochtend pas. Gelukkig mag mijn fiets in Denemarken en Duitsland in sommige treinen mee; genoeg om erdoor te komen.
Ik nam geen meubels mee, maar wel een aanzienlijke hoeveelheid andere spullen. Ik maakte daarbij gebruik van een bagageservice van de spoorwegen: 3 stuks bagage konden apart worden verzonden, binnen zekere gewichts- en afmetingslimieten. Ik stuurde een fiets, een gitaar en een doos vol kleren apart, en reisde zelf met twee zware tassen en een viool door Duitsland, Denemarken en Zweden, zonder veel problemen, in anderhalve dag naar Helsinki.
In september 1997 is mijn werkcontract ten einde en ik maak mij klaar om terug te reizen. Om dezelfde redenen als bovengenoemd, neem ik weer de trein. Maar wanneer ik op het station in Helsinki nog eens vraag naar de bagageservice van de spoorwegen, krijg ik te horen:
"Nee, helaas: die service is twee jaar geleden opgeheven. Binnen Europa kan geen bagage meer worden verzonden. Je zult alles zelf mee moeten nemen, of met de post moeten versturen."
Zoals dat altijd gaat, is mijn hoeveelheid spullen nog wat toegenomen in die tweeënhalf jaar, en is nu echt te veel om allemaal zelf te dragen. Ik stuur enkele dozen met de post - dat kost weliswaar geld, maar is tenminste mogelijk - en hoop de rest zelf te kunnen dragen.
De fiets kan absoluut niet met de post en moet dus met mij mee, en ik vat het plan op om die dan maar als bagagewagen te gebruiken. Ik laad hem vol met een zware tas, een slaapzak, een campingmatras, een tapijt en een kartonnen koker, allemaal op de bagagedrager, en een gitaar gebonden aan de zijkant en steunend op een pedaal. Zo kan de fiets niet bereden worden, maar wel met de hand meegevoerd, terwijl ik zelf nog een grote rugzak en de viool op mijn rug heb. Dit gaat niet gemakkelijk, maar het gaat.
Wanneer ik op het station van Helsinki vraag over treinkaartjes voor fietsen, vertelt de dame achter het loket mij:
"Van Helsinki naar Turku moet je in de trein een apart kaartje voor die fiets kopen; op de boot van Turku naar Stockholm mag hij gratis mee. Verder in Zweden weet ik het niet; daar moet je maar ter plekke vragen hoe het moet."
In Stockholm aangekomen, 07:15 's morgens, is er wel een speciale bus van de haven naar het station, maar daar pas ik met al mijn bagage niet in: die is al vol met reizigers. Dan maar te voet, met mijn stalen pakezel, sjouwen naar het station.
"Hallo; ik wil naar Kopenhagen en ik heb een fiets bij me. Welke trein kan ik nemen, en moet ik voor de fiets hier betalen of in de trein?"
"Wat - een fiets? Nee dat kan niet hoor. Je mag geen fietsen in de trein meenemen. Die moet je apart versturen."
"Wat? In Finland zeggen ze dat dat niet kan, en hier zegt u dat dat moet? Nou ja, dat moet dan maar."
"Daarvoor moet je naar de bagageafdeling van het station."
Ik naar de bagageafdeling:
"Hallo; ik mag kennelijk mijn fiets niet in de trein meenemen; en moet hem opsturen. Dus ik wil graag mijn fiets opsturen naar Nederland."
"Wat - naar Nederland? Nee dat kan niet hoor. Wij versturen alleen bagage binnen Zweden. Voor internationale verzendingen moet je naar SJ Express. Hier is het adres."
Dit spoorweg-onderbedrijfje zou zich enkele straten van het station verwijderd moeten bevinden. Ik sjouw er met al mijn bagage naar toe. Maar ik kom uit op een brug, recht boven de plek waar ik moet zijn. Het blijkt dat Blekholmsgatan, de straat waar SJ Express zich bevindt, zes meter lager ligt dan alle straten er om heen, en er lijkt geen weg naar beneden te zijn, behalve één steile smalle steeg, lijkend op een parkeergarage-ingang en duidelijk verboden voor fietsen en voetgangers. Ik ben zowel fiets als voetganger.
Dan maar gevraagd aan omstanders, maar niemand blijkt het te weten:
"Ja, er moet wel ergens een trap zijn."
"Maar ik kan zo toch niet over een trap!?"
"Nee, dat is waar ... er moet zeker nog wel een weg naar die straat zijn, maar... ik weet het niet."
Enkele keren het hele blok rondgelopen en zeker aan tien mensen gevraagd, maar zelfs twee politieagentes weten niet hoe de enige dienst die een fiets internationaal kan vervoeren, met de fiets bereikt kan worden. Na twee uur rondsjouwen, 10:00, ben ik met fiets en al terug bij de bagageafdeling van het station:
"Puf, hijg... Hallo, zeg dat lukt niet hoor. SJ Express is niet te bereiken."
"Nee? Wacht, ik bel wel even."
Na een telefoontje in het Zweeds:
"O.K., je moet ófwel daar via een trap omlaag, óf hier aan de andere kant om het station heen; daar loopt een straat die beneden bij die straat uitkomt."
Ik probeer aan de andere kant om het station heen te komen, maar daar is alleen een huizenhoog hek. Niet omheen te komen. Ik terug:
"Zeg ik neem die trap wel hoor, als het echt niet anders kan. Waar is die nou precies?"
"Ja die moet ergens aan de zuidkant van dat blok zijn."
Ik sleep mezelf en alle bepakking weer richting Blekholmsgatan, maar vind die trap ook niet. Wat ik wel vind, is een klein kantoortje van een ander SJ(Zweedse spoorwegen)- gerelateerd bedrijfje, waar men mij vertelt:
"Ik weet ook niet precies hoe je daar zou moeten kunnen komen, maar ik weet nog wel een andere manier. Je komt met al je spullen hier naar binnen en neemt de lift twee verdiepingen naar beneden."
Met veel moeite krijg ik de fiets en alle bepakking in de lift, met nog meer moeite er weer uit, dan nog vijf traptreden af, de achterdeur uit, en jawel: ik ben eindelijk op Blekholmsgatan. Hèhè.
Zwetend, puffend en hijgend, kom ik om 10:45 binnen bij SJ Express, in een garage-achtige hal, en zeg tegen de mannen in overall:
"Pfffff......hijg...... Hallo. Ik wil deze fiets naar Nederland versturen."
"Wat - naar Nederland? Nee dat kan niet hoor."
"Wat?!!"
"Nee, alleen binnen Zweden. En naar Noorwegen."
"Als ik hem binnen Zweden had willen versturen had ik dat op het station kunnen doen!!"
Terug in het kantoortje met de lift, vertelt de man daar mij:
"Wat? Dat is inderdaad heel raar. Je moet gewoon van ze eisen dat ze je helpen. Ze moeten je fiets naar Nederland kunnen krijgen. Laat je niet afschepen; wees assertief!"
Mentaal gesterkt kom ik terug bij SJ Express:
"Jullie zijn nog niet van mij af. Ik wil nu horen: hoe krijg ik mijn fiets naar Nederland?"
"Wij kunnen hem niet naar Nederland versturen. Hooguit tot aan Helsingborg (vanwaar de veerpont naar Denemarken vertrekt)."
"Kan hij daar vanavond zijn, tegelijk als ik daar ben?"
"Nee, dat duurt enkele dagen."
"Kan iemand hem dan voor mij van daaruit doorsturen naar Nederland?"
"Nee, dat moet je zelf doen."
"Mag ik je baas spreken?"
"Ja hoor, daar in het kantoortje."
In het kantoortje vertelt de dame achter de balie:
"Het spijt me, we kunnen niets naar zuidelijker landen versturen, omdat Denemarken van ons geen goederen aanneemt. Denemarken verstuurt helemaal geen goederen per trein. Ik ben bang dat de enige manier om je fiets naar Nederland te versturen is een vervoersbedrijf in te schakelen. Hier is de gouden gids; je mag onze telefoon wel gebruiken. Ik zou je bedrijf xxx aanraden."
Ik bel dat bedrijf, en krijg te horen:
"Wat - een fiets? Nee, die vervoeren wij niet. Maar xxxx wel."
xxxx gebeld:
"Wat - een fiets? Nee, nee. Maar xxxxx wel."
Zo gaat dat nog een tijdje door. Uiteindelijk is het enige Zweedse bedrijf dat een fiets durft te vervoeren een luchttransportbedrijf, en dit zou zo'n €450 gaan kosten; ongeveer drie keer de aanschafprijs van mijn fiets.
Goed; dit is dus geen optie. Het is kennelijk volkomen onmogelijk om mijn fiets naar Nederland te versturen, en ook om hem in de trein mee te nemen. Dan moet ik hem maar naar Helsingborg sturen, en hem zelf daar weer ophalen. Maar dan eis ik wel dat hij er vanavond is, wanneer ik daar ook ben. Wel, het is nu 11:15; als ik snel ben kan ik nog op het station mijn fiets opsturen naar Helsingborg, en zelf de trein halen van 11:36.
Ik terug met alle bepakking: door de achterdeur van het kantoortje met de lift, vijf traptreden op, lift in, twee verdiepingen omhoog, lift uit, voordeur uit, en sjouwen naar het station, de bagageafdeling.
"Hijg hijg hijg hijg ... Nou -hijg- die jongens op SJ Express kunnen ook alleen maar binnen Zweden versturen. Dat kunnen jullie ook. Dus: graag naar Helsingborg, maar hij moet er wel vanavond zijn."
"Dat kan niet; dat duurt drie dagen."
"Wat? Wordt hij soms per fiets vervoerd of zo? Er gaat zometeen een trein die vanavond in Helsingborg is. Dan kan mijn fiets toch ook met die trein mee?"
"Nee. Soms gaat het iets sneller, maar we garanderen drie dagen."
Ik eis de baas te spreken, en die zegt:
"Als je hem daar vanavond wilt hebben ben je te laat. Je had hier drie dagen geleden moeten zijn."
"Drie dagen geleden zat ik in Finland!!"
"Hoe heb je je fiets eigenlijk uit Finland hier gekregen?"
"In de trein en op de boot! Geen probleem!"
"Oh... nou, hier kan dat niet."
"Maar moet ik nou echt drie dagen langer doen over mijn reis? Kan het echt niet een beetje sneller?"
"Nou, het snelste is... morgenochtend."
"O.K. Morgenochtend. Ik neem vanavond de nachttrein naar Helsingborg, en haal hem daar morgenochtend op. Doe maar."
"Eh... dan moet je bij SJ Express zijn."
Ik val flauw.
"Ik wil wel weten of ik in Denemarken en Duitsland hetzelfde gedonder krijg."
"Dat kun je bij loket 'Internationaal' vragen."
"Ik ga daar wel even langs. Mag ik mijn spullen even hier laten staan?"
"Nee; die moet je meenemen."
"Alsjeblieft!!! Genade!!!"
"Nee; die moet je meenemen. Wij kunnen daar geen verantwoording voor dragen."
Bij loket 'Internationaal' krijg ik telefoonnummers van de Deense en Duitse spoorwegen. Vanuit een telefooncel in de hal daarheen bellend, kom ik te weten dat zij treinen hebben waar de fiets in mag; genoeg om die landen door te komen. Dat geeft moed. Goed; weer naar SJ Express. Sjouw, puf, sjouw, hijg. Kantoortje van het onduidelijke bedrijfje in, lift in, twee verdiepingen omlaag, lift uit, 5 traptreden af, achterdeur uit, straat door, weer bij SJ Express. Tijd: 12:30.
"Pffff.... O.K., ik wil deze fiets naar Helsingborg sturen, en hij moet er morgenochtend om 07:00 zijn."
"Ehh... dat kan."
Het kost €30, en hij zal er om 06:40 morgenochtend zijn. Ik overweeg nog om nog meer bagage mee te sturen, maar dat zou weer astronomisch duur worden, en aangezien de rest van de bagage is toegestaan in de trein, moest ik dat maar niet doen. Dit betekent echter wel dat ik nu moet gaan sjouwen met al mijn bagage zonder mijn fiets, wat echt een lijdensweg is. Straat door, achterdeur in, trap op, lift in, omhoog, lift uit, voordeur uit, straten door: ik breek bijna mijn rug. Binnen in het station aangekomen (14:00) mag ik gelukkig een karretje gebruiken. Daarna: pffff... eindelijk tijd om even te zitten. Ik plof neer in het restaurant midden in de stationshal. Na zeven (!) uur zwaar sjouwen smaakt een lunch erg goed.
Die avond neem ik de nachttrein om 22:00. Het plan is als volgt: ik moet om 05:00 uitstappen in Helsingborg (dag nachtrust!) alwaar mijn fiets om 06:40 zou moeten aankomen. Het lokale kantoortje van SJ Express gaat om 07:00 open. Als ik dan daar mijn fiets ophaal kan ik om 07:40 de veerboot halen en doorreizen naar Kopenhagen, en kan dan om 22:30 thuis zijn.
Ik stap om 05:00 in Helsingborg uit de trein, die verder gaat naar Kopenhagen, waar ik ook heen wil, maar ik moet er nou eenmaal hier uit omdat die Zweden zo nodig mijn fiets apart moeten vervoeren maar hem niet naar Kopenhagen kunnen vervoeren.
Wachten. Tussen 05:00 en 07:00 is op station Helsingborg bitter weinig te beleven.
Om 07:00 gaat inderdaad SJ Express open (bevindt zich hier gelukkig binnen het stationsgebouw) en ik sta er voor de deur:
"Goedemorgen. Mag ik mijn fiets?"
"Heu... Even kijken... Die komt om tien voor acht."
Heel fijn. Zo mis ik de veerboot, en loopt mijn planning alweer door de war. Om 07:50 sta ik weer voor de deur:
"Mag ik mijn fiets?"
Wonder boven wonder is mijn fiets er nu inderdaad.
"Hier tekenen."
"Graag; alsjeblieft."
Gelukkig gaat de veerboot elke twintig minuten. Misschien kan ik mijn achterstand toch nog inhalen; in Kopenhagen heb ik tenslotte een paar uur overstaptijd. Eens even zien. Ik sjouw met mijn geïmproviseerde volbeladen bagagewagen en volgeladen rug naar de ingang van de veerboot, maar:
"Je mag hier niet met een fiets in. Je moet de ingang voor de auto's nemen."
Dit blijkt te betekenen dat ik drie kilometer om moet lopen. Terwijl ik dit aan het doen ben zie ik auto's langs mij heen razen en de boot oprijden, en ik zie zo enkele veerboten voor mijn neus vertrekken. Bij de kassa voor de auto's kom ik aangesjokt:
"Hallo... pfffff... ik vind het niet eerlijk dat ik dit hele eind moet lopen."
"Ja; ik vraag me ook af waarom jij dat moet," antwoordt de kassajuffrouw.
In Denemarken ben ik genoodzaakt de omweg te nemen via Odense en de brug over de Grote Belt. Vanaf Kopenhagen heb ik nog 7 stops, waaronder een interessante laatste stop in Duisburg: van 04:00 tot 06:30 's morgens. Ik mag alwéér mijn nachtrust onderbreken om twee en een half uur in de vroege ochtend op zo'n interessant verlaten treinperron voor me uit te zitten staren.
Uiteindelijk kom ik om 07:45 in Arnhem aan.
Twee en een halve dag gedaan over een afstand die met de trein in anderhalve dag kan, omdat de Zweedse spoorwegen geen fiets kunnen behappen, en de Deense die niet willen versturen.
Misschien hebben vooral fietsende Finlandreizigers als ik er last van dat Zweden zo moeilijk doet over fietsen in de trein. Maar het zou hoe dan ook prettig zijn als dit zou veranderen.
Inmiddels (2006) heb ik gelezen dat het Zweedse staatsspoorwegbedrijf SJ nog steeds geen fietsen meeneemt, maar dat er andere Zweedse railbedrijven zijn die dat wel doen. Misschien is de situatie iets verbeterd. We zijn benieuwd.
De geldbedragen in dit verhaal zijn omregekend in Euro's via ongeveer de huidige koersen (2007), zonder inflatiecorrectie.
